Lès 10 * 30 di mei – 5 di yüni

E Beibel komo Historia

Sabat Atardi

Lesa pa e siman aki:

1 Samuel 17; Isa. 36:1-3, Isa. 37:14-38; Daniel 1,5; Mat. 26:57-67; Hebr. 11:1-40.

Versíkulo di Memoria:

“Ami ta Señor boso Dios, kende a saka boso for di e tera di Egipto” (Eks. 20:2 [tambe Deut. 5:6], NKJV).

E Beibel ta konstituí den historia. Historia bíbliko ta move den un direkshon progresivo for di un komienso apsoluto, ora Dios a krea tur kos, te na un meta final, ora E lo restourá e tera na Su Segundo Binida.

E naturalesa históriko di Skritura ta un karakterístika ku ta distinguié for di e bukinan sagrado di otro religionnan. Beibel ta aseptá e eksistensia di un Dios ku personalmente ta aktua den historia; e no ta purba prueba e eksistensia ei. Na prinsipio, Dios ta papia, i bida riba tera ta ser kreá (Gen. 1:1−31). E ta yama Abram pa sali for di e Kaldeonan. E ta libra su pueblo for di e sklabitut di Egipto. E ta skirbi e Dies Mandamentunan riba tablanan di piedra ku Su propio dede (Eks. 31: 18). E ta manda profetanan. E ta manda huisionan. E ta yama hende pa biba i kompartí Su divino lei i e plan di salbashon ku otro nashonnan. Finalmente, E ta manda Su Yu Hesu-Kristu den e mundu, asina dividiendo historia pa semper.

E siman akí, nos lo wak algun di e aspektonan klave den historia manera deskribí den Beibel i tambe algun di e evidensianan arkeológiko ku ta yuda supstansiá historia manera ekspresá den Beibel.

* Studia e lès di e siman aki pa prepará pa Sabat, 6 di yüni.

Djadumingu31 di mei

David, Salomon, i e Monarkia

E monarkia di David i Salomon ta representá e era di oro den historia di Israel. Pero ke tal si David i Salomon no tabata eksistí, manera algun a afirmá? Ke tal si nan reino lo no tabata asina grandi manera Beibel ta deskribí, manera algun tambe a afirmá? Sin David lo no tabatin Herusalèm, e kapital d e nashon (2 Sam. 5:6-10). Sin David lo no tabatin un tèmpel konstruí dor di su yu hòmber, Salomon (1 Reinan 8:17-20). Finalmente, sin David lo no tabatin un futuro Mesias, pasobra ta a traves di e linahe di David ku un Mesias ta ser primintí (Jer. 23:5,6; Rev. 22:16). Historia israelita lo mester a ser skirbí kompletamente di nobo. Sinembargo, e historia ei, manera nos ta lesa den Skritura, ta eksaktamente loke ta duna Israel i e iglesia su ròl i mishon úniko.

Lesa 1 Samuel 17. Kon Dios ta proveé un viktoria desisivo pa Israel? Ken ta ser usá pa e viktoria aki? Unda e viktoria ta tuma lugá?



Nota e deskripshon geográfiko eksakto di e liñanan di bataya den 1 Samuel 17:1-3. E sitio di Khirbet Qeiyafa ta situá riba e serunan eksaktamente den e área di e kampamentu israelita deskribí den e kapítulo akí. Ekskavashonnan resien einan a revelá un siudat di guarnishon, masivamente fortifiká, di e tempu di Saul i David ku tabata tin bista riba e vaye. Dos porta kontemporáneo a ser ekskavá. Komo ku mayoria di siudat den Israel antiguo tabatin solamente un porta, e karakterístika akí por yuda identifiká e siudat komo Shaaraim (1 Sam. 17:52), ku den hebreo ta nifiká "dos porta".

Si esaki ta e kaso, e ora ei nos a identifiká pa promé biaha e siudat bíbliko akí. Den 2008 i 2013, dos inskripshon a ser hañá ku hopi hende ta kere ta representá e eskritura hebreo di mas bieu ku a yega di deskubrí. E di dos inskripshon ta menshoná e nòmber Eshbaal, e mesun nòmber ku un di e yunan hòmber di Saul (1 Kron. 9:39).

Na 1993, ekskavashonnan na e siudat parti nort di Tel Dan a deskubrí un inskripshon monumental skirbí pa Rei Hazael di Damasko, ku ta registrá su viktoria riba e "rei di Israel" i e rei di e "kas di David". Esaki ta e mesun forma ku e dinastia di David ta ser deskribí den Beibel, añadiendo mas evidensia arkeológiko poderoso ku David a eksistí den historia, eksaktamente manera Beibel ta bisa.

Djaluna 1 di yüni

Isaias, Hezekias, i Senakerib

Lesa Isaias 36:1-3 i Isaias 37:14-38. Den e relato akí di un kampaña asirio masivo kontra Juda, kon Dios ta libra Su pueblo?



Na aña 701 P.K., Senakerib ta kampañá kontra Juda. E relato ta ser registrá den Skritura. E ta ser registrá tambe dor di Senakerib mes na diferente manera. Den su analnan históriko, deskubrí den e siudat kapital di Nínive, e ta broma: "Kuarentiseis di su [di Ezekias] siudatnan ku muraya fuerte i innumerabel pueblonan mas chikí den nan bisindario mi a rondoná ku trupa i a konkistá". Den e palasio di Senakerib na Nínive e ta selebrá su derota di e siudat hudiu di Lachish dor di kubri e murayanan di un sala sentral di e palasio ku representashonnan den relieve di su trupa i bataya kontra di e siudat.

Ekskavashonnan resien na Lachish a deskubrí e ruinanan di destrukshon masivo di e siudat despues ku el a ser kimá pa Senakerib. Pero Herusalèm a ser skapá milagrosamente. Senakerib solamente por broma di esaki: "Enkuanto Ezekias e hudiu, mi a ser’é den su siudat manera un para den un kouchi". No tin niun deskripshon di destrukshon di Herusalèm, i niun relato di koutivonan ku a ser tumá den sklabitut.

Ta bèrdat ku Herusalèm a ser blòkiá, pero Beibel ta registrá ku e blòkiamentu a dura un dia so, ya ku e Angel di Señor ta libra Herusalèm. Manera Isaias a predesí: "P'esei, asina Señor ta bisa tokante di rei di Asiria: 'E lo no drenta den e stat akí, òf tira un flecha aya, òf bin su dilanti ku un eskudo, òf lanta un baluarte kontra dje. Pa e kaminda ku el a bin, pa e mesun e lo bolbe, i e lo no drenta den e stat aki,' Señor ta bisa. Pasobra lo Mi defendé e stat akí pa salb'é, pa Mi mes kousa i pa kousa di Mi sirbidó David' "(Isa. 37:33-35, RSV).

Interesante pa bisa, solamente Lackish ta ser deskribí prominentemente na Nínive, e kapital asirio. Herusalèm no ta ser hañá riba e murayanan di e palasio. Senakerib por a broma solamente di su derota di Lachish. E konfrontashon entre e Dios di shelu i e diosnan di e asirionan ta ser demostrá den e liberashon di Su pueblo. E ta mira e aktonan di agreshon dor di Asiria. E ta tende e palabranan di e orashon di Ezekias. Dios ta aktua den historia.

Djamars 2 di yüni

Daniel, Nabukodonosor, i Babilonia

Na yüli 2007, un erudito di e University of Vienna tabata trahando riba un proyekto den e Museo britániko ora ku el a haña un tabla chikitu di e tempu di Nabukodonosor, rei di Babilonia. Riba e tabla, el a haña e nòmber "Nebusarsekim", e nòmber di un ofisial babilóniko menshoná den Jeremias 39:3. Nebusarsekim ta un di e hopi individuonan, tantu reinan i ofisialnan, ku (danki na arkeologia) a ser deskubrí di nobo for di tempu di Daniel i Nabukodonosor.

Lesa Daniel 1 i 5. Kon e promé desishonnan di Daniel ta korespondé ku e aktonan di Dios ora El a us'é komo Su sirbidó i profeta pa impaktá miónes di hende a lo largu di historia?



Daniel "a proponé den su kurason" (Dan. 1:8) pa permanesé fiel na Dios enkuanto di loke el a kome i na ken e tabata hasi orashon. E bon kustumbernan akí, formá trempan den su eksperensia, a bira e patronchi ku lo a dun'é forsa pa su bida largu. E resultado tabata pensamentu kla, sabiduria i komprondementu ku tabata bini di ariba. Esaki a ser rekonosé dor di Nabukodonosor i Belsasar, asina ku el a ser elevá na e posishonnan di mas haltu den e reino. Pero, kisas mas importante ainda, el a resultá den e kombershon di rei Nabukodonosor mes (Dan. 4:34-37).

Nabukodonosor tabata yu hòmber di Nabopolassar. Huntu nan a konstruí un siudat glorioso, inigualabel den e mundu antiguo (Dan. 4:30). E siudat di Babilonia tabata enorme, ku mas di 300 tèmpel, un palasio ekskisito, i rondoná pa murayanan dòbel grandi di 12 i 22 pia diki. E murayanan tabata ser aliniá pa ocho porta prinsipal, tur ku nòmbernan di e deidatnan babilóniko prinsipal. Esun di mas famoso ta e porta lshtar, ekskavá pa e alemannan i rekonstruí den e museo di Pérgamo na Berlin.

Den Daniel 7:4, Babilonia ta ser deskribí komo un leon ku alanan di águila. E kaminda proseshonal ku ta hiba na e porta lshtar ta kubrí ku imágennan di 120 leon. Un imágen di un leon grandi bulando riba un hòmber tambe a ser hañá durante ekskavashonnan i ainda ta para awe pafó di e siudat. Tur esakinan ta testifiká di e leon komo un símbolo apropiá pa Babilonia e Grandi. Historia bíbliko i su mensahe profétiko ta ser konfirmá.

Djárason3 di yüni

E Hesus Históriko

Lesa Mateo 26:57-67, Juan 11:45-53, i Juan 18:29-31. Ken Kaifas tabata, i kiko tabata su ròl den e morto di Kristu? Ken Ponsio Pilato tabata, i kon su desishon tabata di mas importante pa e Sanhedrin por a logra su metanan?



Kaifas tabata sumosaserdote i a instigá e konspirashon pa buska e morto di Hesus. Su eksistensia ta ser registrá tambe pa Josephus, e historiadó hudiu ku a skirbi na fabor di e Romanonan. "Ademas ku el a priva tambe Hosé, ku tabata ser yamá tambe Kaifas, di bira sumosaserdote, i a nombra Jonatan, e yu hòmber di Anano, e sumosaserdote anterior, pa por tuma su lugá". - Josephus Complete Works (Grand Rapids, MI: Kregel Publications, 1969), buki 18, kapítulo 4, p. 381.

Na 1990, un tumba di famia a ser deskubrí na e partí zùit di Herusalèm ku tabata kontené diesdos kaha di wesu. E monedanan i pòchinan di klei di e tumba ta data di masoménos meimei di siglo 1 D.K.. E kaha di wesu di mas dòrná, ku múltiple sèt di wesunan den dje, ta kontené e nòmber "Hosé, yu hòmber di Kaifas". Hopi erudito ta kere ku esaki tabata e tumba i kaha di wesu di Kaifas, e sumosaserdote asina direktamente enbolbí den e morto di Hesus.

Na 1961, un inskripshon ku ta karga e nòmber di Ponsio Pilato, e prefekto di Judea bou di Emperador Tiberio, a ser hañá riba un piedra den e teatro na Caesarea Marítima.

Pues, den ámbos kaso, algun di e figuranan prinsipal rondó di e morto di Kristu a ser konfirmá pa historia.

Historiadónan sekular di e promé dos siglonan tambe ta papia di Hesus di Názarèt. Tacitus, e historiadó romano, ta skirbi di Kristu, Su ehekushon pa Ponsio Pilato durante e reinado di Tiberio, i e promé kristiannan na Roma. Pliny the Younger, un gobernadó romano, ta skirbi den 112-113 A.D. na e emperador Trajan, puntrando kon e mester a trata e kristiannan. E ta deskribí nan bisando ku nan ta reuní riba un sierto dia promé ku di dia habri kaminda nan ta reuní i kanta himnonan manera na un dios.

E deskubrimentunan arkeológiko akí i fuentenan históriko ta proveé un kuadro èkstra, no bíbliko pa e eksistensia di Hesus, kende a ser adorá denter di e promé 50 añanan despues di Su morto. E evangelionan mes ta e promé fuentenan tokante di Hesus, i nos mester studia nan kuidadosamente pa siña mas tokante di Hesus i Su bida.

Djaweps4 di yüni

Fe i Historia

Nos no ta biba den bashí. Nos eskohonan no ta influensiá nos mes so, sino otronan tambe. Di mes manera, e bida di hopi di e pueblo antiguo di Dios tabatin un gran impakto riba e futuro di otronan ademas di nan mes. Den Hebreonan 11, e famoso kapítulo di "fe", nos ta mira den resúmen e influensia di hopi di e héroenan di fe antiguo akí.

Lesa Hebreonan 11:1-40. Ki lèsnan nos por siña for di e héroenan antiguo akí i ora nos studia nan bida?

Enoch

Noe

Abraham

Sara

Hose

Moises

Rahab

Samson

Fe no ta simplemente un kreensia den algu òf un hende; e ta aktua den kontesta riba e kreensia ei. E ta un fe ku ta obra; esaki ta loke ta ser kontá komo hustisia. Ta e akshonnan di fe ei ku ta kambia historia. Kada un di e akshonnan akí ta dependé riba un dependensia riba e Palabra di Dios.

Noe a aktua den fe ora el a konstruí e arka, konfiando den e Palabra di Dios riba eksperensia i rason. Komo ku nunka áwaseru a kai, eksperensia i rason a sugerí ku un diluvio no tabatin apsolutamente niun sentido. Pero Noe a obedesé Dios, i e rasa humano a sobrebibí. Abraham, e tempu ei yamá Abram, a bandoná Ur na zùit di Mesopotamia, e siudat di mas sofistiká den mundu na e momentu ei, i a sali bai, sin sa na unda Dios lo a hib'é. Pero el a skohe pa aktua riba e Palabra di Dios. Moises a skohe pa bira un wardadó ku ta guia e pueblo di Dios na e Tera Primintí mas bien ku bira e rei di Egipto, e imperio di mas grandi di su tempu. El a konfia den e bos di e Todopoderoso, ku a yama for di e mata ku tabata kimando. Rahab a disidí di konfia e informenan di e liberashon di Dios, a protehá e dos spionnan, i a bira parti di e linahe di Hesus. Kon tiki nos sa tokante kon nos desishonnan lo afektá e bida di innumerabel persona den e generashon akí i esnan ku ta bin!

Djabièrnè5 di yüni

Pa mas Estudio:

Ellen G. White, “David and Goliath”, p. 643-648, den Patriarchs and Prophets; “Hezekiah”, p. 331-339; “Deliverance From Assyria”, p. 349-366 den Prophets and Kings; sekshon 4.k., den “Methods of Bible Study”, ku por ser hañá na www.adventistbiblicalresearch.org/materials/bible-interpretation-hermeneutics/methods-bible-study.

"E Beibel ta e historia di mas antiguo i e historia di mas kompletu ku hende ta poseé. El a sali fresku for di e fuente di bèrdat eterno, i a traves di siglonan un man divino a preservá su puresa. E ta iluminá e pasado lehano, kaminda investigashon humano ta purba en bano pa penetrá. Den e palabra di Dios solamente nos ta kontemplá e poder ku a pone e fundeshinan di e tera i ku a ekstendé e shelunan. Aki so nos ta haña un relato outéntiko di e orígen di nashonnan. Aki so un historia di nos rasa ta ser duná liber di orguyo humano òf prehuisio". - Ellen G. White, Education, p. 173.

"Esun ku tin konosementu di Dios i Su Palabra tin un fe establesé den e divinidat di e Santu Skrituranan. E no ta tèst e Beibel pa medio di ideanan di hende di siensia. E ta trese e ideanan akí na e prueba di e norma ku no ta faya. E sa ku e palabra di Dios ta bèrdat, i bèrdat nunka por kontradesí su mes; kualke kos den e siñansa di e asina yamá siensia ta kontradesí e bèrdat di e revelashon di Dios, ta meramente suposishon humano.

“Na esnan realmente sabí, investigashon sientífiko ta habri áreanan grandi di pensamentu i informashon". - Ellen G. White, Testimonies for the Church, tomo 8, p. 325.

Preguntanan di Diskushon: