* 26 di novèmber – 2 di desèmber
Marko 9:42–48; Mal. 4:1; Judas 7; 1 Tim. 2:5; Echonan 2:29, 34,35; 1 Juan 5:3–12.
"Saminá tur kos; tene duru na loke ta bon" (1 Tesalonisensenan 5:21. NKJV).
E poeta italiano Dante Alighieri (1265–1321) a skirbi su famoso obra, The Divine Comedy (E Komedia Divino), tokante un biahe fiktisio di e alma despues di morto. E alma tabata bai sea inferno (fièrnu) denter di tera; òf purgatorio, kaminda e spiritu humano por purga su mes i bira digno di subi na shelu; òf paraiso, den presensia di Dios Mes.
Aunke e ta solamente un poesia, fikshon, Dante su palabranan a terminá teniendo masha hopi influensia, riba teologia kristian, spesialmente teologia katóliko romano. E noshon básiko di un alma inmortal ku ta bai sea fièrnu, òf purgatorio, òf paraiso ta fundamental pa e iglesia ei. Hopi denominashon protestant konservativo tambe ta kere den un alma inmortal ku despues di morto ta asendé sea na paraiso òf ta desendé na fièrnu. En realidat, si e alma humano nunka ta muri, e ora ei e tin ku bai un kaminda despues ku e kurpa muri. Den resúmen, un komprondementu falsu di naturalesa humano a hiba na erornan teológiko teribel.
E siman akí nos ta trata ku algun di e teorianan no bíbliko akí, komo tambe ku e punto di bista bíbliko di loke ta pasa despues di morto.
*Studia e lès di e siman akí pa prepará pa Sabat, 3 di desèmber.
27 di novèmber
Kompará Marko 9:42–48 ku Isaias 66:24. Kon bo ta komprendé e ekspreshon "nan bichi no ta muri" (Marko 9:48, NKJV)?
Algun hende ta interpretá e sustantivo singular "bichi" (Marko 9:48) komo un alushon na e supuesto alma sin kurpa òf spiritu di e malbado ku, despues di morto, ta bula drenta fièrnu, kaminda nunka e ta muri i sufri tormenta eterno.
Pero e interpretashon akí no ta reflehá e noshon bíbliko di morto inkonsiente; tambe e ta ignorá e trasfondo di Tèstamènt Bieu di e pasashi akí. En realidat, "ta usa e singular 'e bichi' di forma genériko pa 'e bichinan', e no ta nifiká un solo bichi. E referensia ta na bichinan ku ta alimentá nan mes di kurpanan ku ta deskomponiendo." —Robert G. Bratcher and Eugene A. Nida, A Translator's Handbook on the Gospel of Mark (London: United Bibles Societies, 1961), p. 304.
Den Marko 9:48 Hesus ta sitando Isaias 66:24 ku ta bisa: "I nan lo sali i mira e kurpanan morto di esnan ku a rebeldiá kontra Mi; e bichinan ku ta kome nan, lo no muri, e kandela ku ta kima nan lo no paga, i nan lo ta repugnante pa henter humanidat" (NIV).
E esena metafóriko spantoso akí ta deskribí un kampo di bataya ku Dios Su enemigunan morto riba suela i siendo destruí. Bichinan ta deskomponé e kurpanan ku kandela no a kima, òf kisas promé e bichinan i despues e kandela. Di tur manera, no tin niun referensia na ningun supuesto alma ku ta skapa di e destrukshon di e kurpa i ku ta bula drenta fièrnu.
Pero ke tal di e "bichinan" ku nunka ta muri? E lenguahe metafóriko den Isaias 66:24 (sitá den Marko 9:48) no ta impliká ku e bichinan ei ta inmortal. (Bichinan inmortal?) E énfasis ta ku e bichinan no ta laga nan tarea di destrukshon inkompleto. Den otro palabra, nan ta sigui devorá e kurpa di e malbadonan te ora nan destruí e kurpanan akí. Kontrali na esei, e yunan fiel di Dios lo biba yen di goso den "e shelunan nobo i e tera nobo" i adorá Dios den Su mes presensia. (Isa. 66:22,23; NIV). Ku destinonan asina kontrastivo den mente, no ta straño ku Hesus a deklará ku lo tabata muchu mihó pa un hende drenta den e reino di Dios sin un parti krusial di su kurpa, sin un man, òf pia, òf asta un wowo, ku tin un kurpa perfekto ku bichinan i kandela lo destruí (Marko 9:42–48).
Na final, nos ta sea totalmente salbá òf totalmente pèrdí. No tin tereno neutral. Nos por tin sea bida eterno òf lo enfrentá destrukshon eterno. Kua eskohonan bo tin ku hasi awe? Kon e realidat akí, bida eterno òf destrukshon eterno, mester impaktá e eskohonan ei?
28 di novèmber
Den su foyeto pa mucha titulá The Sight of Hell (E Bista di Fièrnu) (Dublin: James Duffy, [1874], p. 24), e pastor katóliko romano ingles John Fumiss (1809–1865) ta ilustrá e tormento eterno pa medio di un gran bala di heru masivo, mas grandi ku e shelunan i tera. "Un para ta bin un bia den shen mion [sic] di aña i ta djis mishi ku e gran bala di heru ku un pluma di su ala." E outor ta argumentá ku e kimamentu di pekadornan den fièrnu ta kontinuá asta despues ku e bala di heru ei gasta ku e tokenan kasual ei di e plumanan!
E kos tristu ta, hopi protestant awe ainda ta kere den algu similar pa esnan pèrdí.
Lesa Malakias 4:1 i Judas 7. Kon e pasashi akí por yuda nos komprendé e noshon di "kandela eterno” mihó, òf e idea, manera Hesus a ekspres’é, ku esnan pèrdí lo ta den "kandela eterno" (Mat. 18:8) òf den un “kandela ku nunka lo paga"? (Marko 9:43, NKJV).
E palabra "eterno" (hebr. 'olam; griego aion, aionios) tin diferente nifikashon, dependiendo di e konteksto inmediato. Por ehèmpel, ora asosi’é ku Dios (Deut. 33:27, "eterno"), e palabra ta ekspresá Su eternidat. Ora relashon’é ku sernan humano, (Eks. 21:6, "pa semper"), e palabra ta limitá na nan tempu di bida. Ora ta kualifiká kandela (Mat. 18:8, Mat. 25:41, "pa semper"), e ta impliká ku e kandela lo no paga te ora e kaba kompletamente ku loke ta kimando. Esaki ta nifiká ku "kandela eterno" lo ta eterno den sentido ku e lo konsumí e malbadonan kompletamente i di forma ireversibel, lagando nan "sin rais ni taki" (Mal. 4:1, NKJV).
E teoria di un kastigu eterno di e malbadonan tin implikashonnan serio. Si ta kastigá e malbadonan pa semper, e ora ei lo no eradiká maldat nunka. Tambe, tur bida humano ta derivá di Dios (Deut. 32:39, Salmo. 36:9), kende "no tin plaser den morto di e malbadonan” (Ezek. 33:11, NKJV). Dikon, anto, E lo a sigui duna bida na e malbadonan pa sufri den tormenta sin fin? Lo no tabata muchu mas rasonabel pa E djis kaba ku nan eksistensia? Si lo kastigá e malbadonan "di akuerdo ku nan obranan" (Rev. 20:12, NKJV), pakiko anto lo mester kastigá infinitamente, un bida humano kòrtiku?
Mester mira tur referensia bíbliko na e "kandela eterno" komo alushonnan na e "lago di kandela" posterior na e milenio di Revelashon 20 (lesa lès 13). Por lo tantu, no ta bíbliko pa papia di un fièrnu ku ya ta presente, i ku ta kima pa semper.
Pa desdichado ku e kandela di fièrnu ta, kiko e bèrdat tokante fièrnu ta revelá na nos tokante e amor di Dios, spesialmente den kontraste ku e idea di tormento eterno?
29 di novèmber
Iglesia Katóliko Romano ta sostené ku e mortonan, ku no meresé fièrnu pero ku ainda no ta kla pa paraiso, por purga nan pikánan den purgatorio i despues asendé di einan pa paraiso. Nan sufrimentu den purgatorio por redusí ku e orashonnan i penitensianan di sernan kerí.
E Catechism of the Catholic Church (Katekismo di Iglesia Katóliko) ta eksplísito tokante purgatorio: “Tur ku muri den e grasia i amistat di Dios, pero ainda no ta perfektamente purifiká, ta berdaderamente sigurá di nan salbashon eterno; pero despues di morto nan ta someté na purifikashon, pa asina optené e santidat nesesario pa drenta e goso di shelu.”—Catechism of the Catholic Church, (New York: Doubleday, 1995) p. 291. E ta deklará tambe ku e orashonnan di nan sernan kerí i tambe otro aktonan na fabor di e mortonan, por aliviá nan sufrimentu. "E Iglesia ta rekomendá tambe limosnanan, indulgensianan i obranan di penitensia realisá na fabor di e mortonan.”—Catechism of the Catholic Church, p. 291.
Lesa Eklesiastes 9:10, Ezekiel 18:20–22, i Hebreonan 9:27. Kon a pasashinan akí ta refutá e teoria di purgatorio?
E dogma di purgatorio ta kombiná e noshon pagano di un fièrnu kimando ku e práktika pagano di resa pa e mortonan. E dogma akí ta inaseptabel pa esnan ku ta kere den e siñansanan bíbliko
Un implikashon ainda mas serio ta, kon e teoria antibíbliko di purgatorio ta deformá e propio karakter di Dios. En efekto, “e obra di Satanas desde su kaida ta pa malinterpretá nos Tata selestial. El a sugirí e dogma di e inmortalidat di e alma. . . E idea di un fièrnu ku ta kima eternamente tabata produkshon di Satanas; purgatorio ta su invenshon. E siñansanan aki ta falsifiká e karakter di Dios, ku lo konsider’E komo severo, vengativo, arbitrario i ku no ta ehersé pordon.”—Ellen G. White, Manuscript 51 (10 di des.), 1890. Na lugá di e mortonan drumí, sperando e regreso di Kristu, e konsepto akí ta bisa ku nan ta den purgatorio, sufriendo aya te ora ku un hende logra saka nan.
Kiko erornan manera purgatorio òf tormento eterno ta siña nos tokante e importansia di doktrina? Dikon loke nos ta kere ta asina importansia, i no solamente den ken nos ta kere?
30 di novèmber
Aunke, protestantnan no ta aseptá purgatorio, hopi, sinembargo, ta kere ku e almanan di e mortonan hustu ya ta disfrutando di paraiso den e presensia mes di Dios. Algun ta argumentá ku e "almanan" ei ta solamente spiritunan sin un kurpa; otronan ta kere ku nan ta spiritu sin un kurpa pero kubri pa un kurpa spiritual di gloria.
Loke sea e supuesto estado metafísiko di e mortonan bibu ta, e teorianan akí ta mina e doktrinanan bíbliko di e resurekshon final i e huisio di e mortonan. Dikon tin un resurekshon i un huisio (Rev. 20:12–14) si e almanan di esnan hustu ya ta disfrutá di paraiso?
Lesa Echonan 2:29,34,35 i 1 Korintionan 15:16–18. Kon e pasashinan akí ta tira lus riba e estado di e mortonan i esnan ku ta sperando resurekshon?
Beibel ta siña ku tur ser humano, ku ta den shelu kaba, tabata sea trasladá bibu, meskos ku den kaso di Enoc (Gen. 5:24) i Elias (2 Reinan 2:9–11), òf resusitá for di morto, manera Moises (Judas 9) i esnan ku a resusitá huntu ku Kristu (Mat. 27:51–53).
Manera ya nos a mira, e alushon na e almanan "bou di e altar" sklamando na Dios pa vengansa (Rev. 6:9–11) ta solamente un metáfora pa hustisia i no ta proba e teoria di inmortalidat natural di e alma. Di otro forma, e hendenan akí apénas ta zona manera kos ku nan ta disfrutando di nan rekompensa eterno. En realidat, graf ta un lugá di sosiegu pa e mortonan, ku inkonsientemente ta sperando e resurekshon final, ora restourá nan eksistensia konsiente. E mortonan, asta e mortonan hustu, no ta almanan sin un kurpa ku ta zueif rònt den shelu, wardando ku pasenshi pa reuní ku nan kurpa na e resurekshon final.
Tambe, kiko Pablo posiblemente ta papiando di dje den 1 Korintionan 15:18, NKJV, ora e ta bisa ku si no tabatin resurekshon di e mortonan, e ora ei, "esnan ku a pega soño den Kristu a peresé." Kon nan por a peresé si ya nan ta den e dicha di shelu i nan tabata einan tur e tempu desde ku nan a muri? Un doktrina sentral i klave di Tèstamènt Nobo, e resurekshon di e mortonan ora Kristu bini bèk, ta bira nulo i sin efekto pa e siñansa falsu ku e mortonan hustu ta subi bai na nan rekompensa eterno mesora despues ku nan muri. Sinembargo, nos ta tend’é tur ora, spesialmente na entieronan.
Kua ta maneranan ku lo bo por yuda hende komprendé ku e idea, ku e mortonan ta na soño den tera, ta realmente “bon notisia”, den e sentido ku realmente nan ta den sosiegu i no konosé doló ni sufrimentu?
1 di desèmber
Lesa 1 Juan 5:3–12. Dikon apòstel Juan ta limitá "bida eterno" solamente na esnan ku ta den Kristu?
E doktrina bíbliko di inmortalidat kondishonal di e ser humano, den kontraste ku e teoria no bíbliko di inmortalidat natural di e alma, ta hasí eksplísitamente den 1 Juan 5:11,12. Pa komprendé e nifikashon di e pasashi signifikante akí, nos mester kòrda ku solamente e Deidat "tin inmortalidat" (1 Tim. 6:15,16, NKJV) i ta e úniko Fuente di bida (Salmo 36:9, Kol. 1:15–17, Hebr. 1:2).
Ora piká a drenta mundu pa medio di e kaída di Adam i Eva (Génesis 3), nan i tur nan desendientenan (inkluyendo nos) a kai bou di e maldishon di morto físiko i a pèrdè e don di bida eterno. Pero nos Dios amoroso a implementá e plan di salbashon pa sernan humano rekuperá bida eterno, e bida ku mester tabata di nan for di prinsipio. Manera Pablo a skirbi: "meskos ku El a skohe nos den djE promé ku fundashon di mundu, pa nos por tabata santu i sin mancha Su dilanti den amor" (Efe. 1:4, NKJV).
Apòstel Pablo ta splika ku "meskos ku a traves di un hòmber [Adam] piká a drenta mundu, i morto pa medio di piká," asina pa medio di "un Hòmber, Hesukristu,” e don gratuito di bida eterno a bira disponibel pa tur ser humano (Rom. 5:12–21, NKJV). Akinan Pablo ta hasi un referensia kla na un Adam literal ku a trese piká i morto den e mundu akí. Un hende no por haña sentido di nada den Beibel sin un Adam literal ku, pa medio di su transgreshon, a trese piká i morto den nos mundu.
Por lo tantu, apòstel Juan ta agregá: "Dios a duna nos bida eterno, i e bida akí ta den Su Yu. Ken ku tin e Yu, tin bida; ken ku no tin e Yu di Dios, no tin bida" (1 Juan 5:11,12, NRSV).
Henter e kuadro ta bira mas kla den lus di e deklarashonnan di Hesus: “Tur hende ku mira e Yu i kere den djE lo tin bida eterno, i lo Mi resusitá nan riba e último dia” (Juan 6:40, NIV), i “ Ami ta e resurekshon i bida. Esnan ku kere den Mi, aunke nan muri, lo biba” (Juan 11:25, NRSV).
Esaki ta nifiká ku bida eterno ta un don di Dios pa medio di Kristu, ku ta sigurá den presente pero disfrutá plenamente solamente despues di e resurekshon final di e hustunan. E konklushon ta mashá simpel: si ta duna bida eterno solamente na esnan ku ta den Kristu, e ora ei esnan ku no ta den djE no tin bida eterno (1 Juan 5:11,12). En kambio, e teoria di inmortalidat di e alma ta konsedé bida eterno, sea den paraiso òf den fièrnu, na tur ser humano, asta na esnan ku no ta den Kristu. Maske kon popular e siñansa akí ta, e no ta bíbliko.
2 di desèmber
Lesa Ellen G. White, “The First Great Deception,” p. 531–550; “Can Our Dead Speak to Us?” p. 551-562, den The Great Controversy.
"Riba e eror fundamental di inmortalidat natural ta deskansá e doktrina di konsiensia den morto, un doktrina, manera tormento eterno, kontrali na e siñansanan di e Skrituranan, na e diktadonan di rason, i na nos sentimentunan di humanidat. Di akuerdo ku e kreensia popular, e redimínan den shelu ta konosí ku tur loke ta tuma lugá na tera i spesialmente ku bida di e amigunan ku nan a laga atras. Pero kon e lo por tabata un fuente di felisidat pa e mortonan konosé e problemanan di e bibunan, pa ta testigu di e pikánan kometé pa nan propio sernan kerí, i pa mira nan soportá tur e penanan, desapuntonan, i angustia di bida? Kuantu dicha di shelu esnan ku ta zueif riba nan amigunan riba tera lo por a gosa di dje? I kon totalmente repugnante ta e kreensia ku asina e rosea bandoná e kurpa, ta manda e alma di e no penitente den e vlamnan di fièrnu! Te den ki profundidatnan di angustia esnan, ku ta mira nan amigunan baha den graf, sin ta prepará, pa drenta den un eternidat di aflikshon i pika, mester hundi nan mes!”—Ellen G. White, The Great Controversy, p. 545.
Esnan ku a papia ku otro kristiannan tokante estado di e mortonan i e naturalesa di fièrnu, mas
probablemente, a deskubrí kon infleksibel i firme hende ta den nan kreensia, no solamente den e
idea ku esnan salbá ta bai shelu inmediatamente, sino ku esnan pèrdí ta den e tormento eterno di
fièrnu. Dikon bo ta kere ta asina? Ta un kos, algu komprendibel, pa esnan ku ke kere ku nan
sernan kerí ku a fayesé ta "huntu ku Señor" (aunke, manera nos a mira, ainda tin e pregunta di
kon preokupante lo tabata pa nan mira e desaster di e kosnan aki bou). Pero dikon tin un
atheshon asina fuerte na e idea hororoso ku ta tormentá esnan pèrdí eternamente den fièrnu? Kiko
e echo akí ta siña nos tokante kon poderoso tradishon por ta? Diskutí den klas.
Mayoria denominashon kristian ta proklamando e teoria no bíbliko di inmortalidat natural di e
alma, ku tur su teorianan relashoná kuné. Kiko mas nos mester hasi komo iglesia (ademas di loke
ya nos ta hasiendo) pa proklamá na mundu e punto di bista bíbliko di morto i e bida despues di
morto?
Aunke e poema di Dante, The Divine Comedy, tabata simpel fikshon, el a bira di hopi influensia
pa yuda konsolidá siñansanan falsu den mente di hende tokante loke ta sosodé ku e "alma" despues
di morto. Ki lèsnan nos por siña di kon fásil siñansanan di pafó por influensiá teologia
kristian? Ki otro ideanan no kristian ta influensiá pensamentu kristian asta awe, i kon nos por
protehá nos mes for di nan?