* 24 – 30 di yüni
Echonan 18:18–21 ; Echonan 19:13–20:1 ; Echonan 20:17–38 ; Efe. 1:1,2 ; Efe. 6:21–24 ; Efe. 3:13 ; .Efe. 1:9,10
“El a hasi konosí na nos e misterio di Su boluntat, segun Su bon intenshon ku El a proponé den Su mes, pa, komo preparashon di e kumplimentu di e tempunan, E reuní huntu tur kos den Kristu, tantu loke ta den e shelunan komo loke ta riba tera.” ” (Efesionan 1:9,10, NKJV).
Ora nos skirbi algu, nos tin un propósito pa hasi esei, tin biaha unu di peso. Abraham Lincoln, por ehèmpel, a skirbi su famoso diskurso di Gettysburg na 1863, despues di e teribel destrukshon den e bataya di Guera Sivil Merikano aya, ku a laga masoménos 7.000 sòldá morto. Den e diskurso ei, invokando e tatanan fundadó, Lincoln a ekspresá su kreensia ku e Guera Sivil tabata e último tèst pa determiná ku sea e nashon kreá na 1776 lo a soportá òf lo a “peresé for di tera.”
Pablo tin un propósito profundo ku ta motivá su karta. Parsialmente pa motibu di su enkarselashon (Efe. 3:13, Efe. 6:20), i parsialmente pa motibu di persekushon i tentashonnan kontinuo, e Efesionan ta tentá pa pèrdè ánimo. Pablo ta kòrda nan riba loke a sosodé ora nan a kombertí, aseptando Kristu komo nan Salbador i birando parti di e iglesia. Nan a bira e kurpa di Kristu (Efe. 1:19–23, Efe. 4:1–16), e materialnan di konstrukshon den un tèmpel (Efe. 2:19–22), e brùit di Kristu (Efe. 5:21–33), i un ehérsito bon ekipá (Efe. 6:10–20). Nan ta hunga un ròl stratégiko den kumpli ku e grandioso plan di Dios, pa uni tur kos den Kristu (Efe. 1:9,10). Pablo ta skirbi pa habri wowo di e kreyentenan na Efeso na nan identidat kompletu i privilegionan komo siguidónan di Kristu.
* Studia e lès di e siman akí pa prepará pa Sabat, 1e di yüli.
25 di yüni
Kiko Pablo ta hasi riba su promé bishita na Efeso, na final di su di dos biahe mishonero? (Echonan 18:18–21).
Efeso tabata un di e statnan di mas grandi di e imperio romano, ku un poblashon di masoménos 250.000. E tabata e kapital di un di e provinsianan di mas riku di e imperio, e provinsia di Asia, ku tabata kubri hopi di loke nos konosé awendia komo Asia Menor. Den tempu di Pablo, e provinsia tabata gosa di un tempu di kresementu i prosperidat. Un stat portuario, Efeso tabata tambe na krusadanan di rutanan terestre importante. Miéntras e pueblo tabata adorá hopi deidat den e stat, Artemis, konsiderá komo e diosa protektor di e stat, tabata supremo. Su adorashon tabata e enfoke di seremonianan síviko, weganan atlétiko, i selebrashonnan anual. (E romanonan tabata yama Artemis, Diana; lesa Echonan 19:24,35.)
Despues Pablo ta regresá na Efeso riba su di tres biahe mishonero (Echonan 19:1–12), i ta keda aya “pa tres aña” (Echonan 20:31). E apòstel ta hasi un kompromiso di tempu signifikante na Efeso, ku e intenshon di funda kristianismo firmemente einan.
Kua evento straño ta hiba na reverensia ekstenso pa “Señor Hesus” na Efeso? (Echonan 19:13–20).
Lukas ta kompartí e storia straño di shete eksorsista hudiu ku ta biaha rònt, den e stat. Mesklando nòmbernan di tantu Hesus komo Pablo den nan enkantonan mágiko ta proba di ta un empresa kiboká pa e eksorsistanan akí. Ora e notisia flèsh a traves di e kayanan di e stat, “i temor a bin riba nan tur i e nòmber di Señor Hesus a wòrdu engrandesí” (Echonan 19:17). E evento tabatin tambe un impakto profundo riba algun di esnan ku ya a bira kreyente, ku públikamente a kima nan bukinan karu di arte mágiko, ku ta bal “sinkuenta mil moneda di plata” (Echonan 19:19). Huntu ku e residentenan mas amplio di e stat, kreyentenan ta siña ku no mester larga e adorashon di Hesus ku e adorashon di kualke otro kos òf kualke otro hende.
Kiko e kimamentu di nan mes bukinan a nifiká, asta na un kosto asina grandi pa nan mes? Kiko esei ta bisa tokante un kompromiso total na Señor?
26 di yüni
Lesa Echonan 19:21–20:1. Kua lèsnan nos por saka for di e storia akí?
Pablo su testimonio den e stat grandi i sofistiká di Efeso tabata asina efektivo ku el a impaktá un motor ekonómiko importante pa e stat, turismo enfoká riba e Tèmpel di Artemis. I ki un tèmpel e tabata! E struktura magnífiko akí tabata komponé parsialmente di 127 pilá, kada un 60 pia haltu, di marmer pariano, un marmer blanku puru, sin mancha, altamente apresiá pa eskulturanan. Trintiseis di e pilánan akí tabata eskultá i kubrí ku oro, dunando e tèmpel su reputashon komo un di e Shete Maravianan di e Mundu Antiguo.
Preokupá ku Pablo su retórika anti idolatria tabata agotá sosten finansiero di e tèmpel (Echonan 19:27), Demetrio, e platé, a bati su kompañeronan artesano den un atake di nèrvio. Un multitut ku a ekspandé rápidamente i altamente enérgiko a pura for di e merkado drenta den e anfiteater, ku tabata karga un 25.000 hende. Aya e konmoshon a sigui, ku dos ora kontinuo di gritamentu: “Biba Gran Artemis di Efeso!!” (Echonan 19:34). Despues ku e sekretario di stat a plama e multitut, Pablo ta reuní ku e kreyentenan i ta bandoná e stat.
Na final di su di tres biahe mishonero, Pablo ta reuní ku ansianonan di e iglesia di Efeso. Kon lo bo a resumí e preokupashonnan di Pablo? (Lesa Echonan 20:17–38.)
Un kronologia tentativo di Pablo su relashon ku Efeso:
“P'esei sea alerta i sigui kòrda kon, ku awa na wowo, pa tres aña largu di dia i anochi ami a siña kada un di boso,” Pablo a bisa (Echonan 20:31). Tokante kiko bo ta kere ku Pablo lo a spièrta nos iglesia awe, i di kon?
27 di yüni
Pablo a skirbi Efesionan pa lesa na bos haltu den e iglesianan di kas di kreyentenan den Efeso mas grandi. Den e añanan intermedio desde Pablo su partida, e movementu kristian na Efeso a krese, i e kantidat di iglesianan di kas a multipliká. Pa e kreyentenan primitivo ei, lo tabata un evento importante di tin Tikiko, e representante personal di e apòstel fundadó Pablo, para meimei di nan i kompartí un karta di dje. Manera sugerí pa e epestel mes, e grupo reuní aparentemente tabata inkluí miembronan di e famia anfitrion, tata, mama, yunan i esklabonan (Efe. 5:21–6:9). Na e momento ei, un famia tabata inkluí otronan tambe, klientenan (personanan liber ku tabata dependé di e kabes di famia pa sosten) i asta klientenan. Asina esakinan por ta presente tambe, komo tambe miembronan di otro famianan.
Den kombinashon ku e diagram di e karta akibou, lesa henter e epestel, preferiblemente na bos haltu (e lo tuma masoménos 15 minüt pa hasi esei). Kua temanan ta eko a lo largu di henter e karta komo un totalidat?
Kua tema klave ta parse di ta superá den e karta akí? Kiko e ta bisa bo? Kua punto òf puntonan spesífiko ta real?
28 di yüni
Kon Pablo ta kuminsá i ta terminá su karta na e kreyentenan na Efeso? Kiko nos ta siña tokante su deseonan di mas profundo pa nan? Lesa Efe. 1:1, 2; Efe. 6:21–24.
Na komienso di e karta, Pablo ta identifiká su mes komo e outor (Efe. 1:1). Serka di meimei di e karta, Pablo ta bolbe identifiká su mes na nòmber, i ta yama su mes “prizonero di Kristu Hesus pa motibu di boso, paganonan” (Efe. 3:1), loke ta introdusí un reflekshon personal riba su trabou komo apòstel (Efe. 3:1–13). Serka di final di su karta, e ta referí atrobe na su enkarselashon (Efe. 6:20) i ta konkluí ku palabranan personal (Efe. 6:21,22). Miéntras algun erudito ta nenga ku ta Pablo a skirbi e karta, ta importante pa nota ku e epestel klaramente ta duna krédito na Pablo komo su outor. Mayoria kristian ta aseptá, i korektamente, Pablo komo e outor.
Kon Pablo ta preokupá tokante e efekto ku su enkarselashon lo tin riba kreyentenan na Efeso? Lesa Efe. 3:13.
Efesionan parse ta kompartí e mesun tempu i sirkunstansianan general ku otro kartanan ku Pablo ta skirbi for di prizòn , Kolosensenan (lesa esp. Kol. 4:7,8) i Filemon. Tambe, parse ku a pasa tempu konsiderabel desde e ministerio di Pablo na Efeso (Efe. 1:15; Efe. 3:1,2). Pablo probablemente a komponé Efesionan den un prizòn na Roma, masoménos A.D. 62.
Den Efesionan, Pablo ta ofresé algun detaye spesífiko tokante e situashon di su oudiensia na Efeso. E eskala di su atenshon ta hanchu. E ta trata ku un lapso grandi di tempu, kuminsando ku Dios su desishonnan hasí “fo’i promé ku El a krea mundu” (Efe. 1:4), i ta reflehá ampliamente riba temanan grandi di Dios su salbashon ofresé den Kristu. Hasiendo asina, e karta ta ekshibí un estilo eksaltá i literario, ku frasenan largu, ekspreshonnan ku ta ripití, i metáforanan desaroyá. Pablo por uza un estilo asina otro kaminda (p.e., Rom. 8:31–39), pero e ta konsentrá den Efesionan, ku ta presentá un gran kantidat di alabansa, orashon, i lenguahe di adorashon (Efe. 1:3–14, Efe. 1:15–23, Efe. 3:14–21) i ta ofresé pasashinan kuidadosamente hinká den otro, i altamente retóriko (p.e., Efe. 4:1–16, Efe. 5:21–33, Efe. 6:10–20).
29 di yüni
Kon Pablo ta anunsiá e tema di su karta? Efe. 1:9, 10.
Kon por resumí e mensahe di Efesionan? For di prizòn, Pablo ta eksponé un vishon di Dios su plan Kristoséntriko pa e plenitut di tempu i e ròl di iglesia den dje. Dios a aktua den Kristu pa inisiá Su plan pa “reuní huntu tur kos den Kristu, tantu loke ta den e shelunan komo loke ta riba tera” (Efe. 1:10), i El a hasi esei ora El a krea e iglesia komo un entidat komponé di un humanidat nobo di tantu hudiu komo pagano (Efe. 2:14). Ta yama kreyentenan pa aktua di akuerdo ku e plan divino akí, señalando na e podernan malbado ku Dios su propósito final ta na kaminda (Efe. 3:10).
Manera Efesionan 1:9, 10 ta proklamá, e unidat ku Dios tin den mente ta sentrá den Kristu. Asina ta ku no ta sorpresa pa deskubrí ku Efesionan ta un karta saturá di Kristu ku tur kaminda ta alabá e akshonnan di Dios den Kristu i ta selebrá e akseso di kreyentenan na e fuentenan spiritual ofresé na nan den Kristu. Pablo ta uza e frase “den Kristu” i frasenan similar mas ku trinta biaha, i tur kaminda ta halsa Hesus. Miéntras bo ta lesa e karta, sea pendiente di e frasenan akí i keda alerta pa e hopi maneranan ku Pablo ta enfoká riba Hesus.
Pablo ta trata na rebibá e kompromiso spiritual di kreyentenan na Efeso rekordando nan ku nan ta parti di e iglesia, ku ta e sènter di e plan di Dios pa unifiká tur kos den Kristu. Ora e uza e palabra “iglesia” (griego, ekklēsia) den e karta, e ke men e iglesia “universal” òf e iglesia en general (mas bien ku un kongregashon lokal).
Un strategia prinsipal ku e ta uza ta pa papia tokante e iglesia, i e ta hasi esei uzando metáforanan bibu, kuater di kua e ta desaroyá den algun detaye:
Kada un di e imágennan akí, den su mes forma, ta revelá kiko e propósito i intenshon di Dios pa Su iglesia ta.
Den e iglesia di kua bo ta parti, Iglesia Atventista di Shete dia, Dios ta halando huntu un komunidat multinashonal, multilingual, multirasial i multikultural (Rev. 14:6,7) ku ta mustra e kaminda na kumplimentu di Su plan pa uni tur kos den Hesus (Efe. 1:9,10). Kon nos por traha di akuerdo ku e plan grandioso di Dios?
30 di yüni
E storia di e eksorsistanan mal uzando e nòmbernan di Hesus i Pablo (Echonan 19:13–20; wak e estudio di djadumingu) ta yuda splika di kon Pablo ta uza asina tantu lenguahe tokante poder den Efesionan. Algun kreyente nobo, bou di konvikshon fresku di e soberania di Hesus, ta tira nan manualnan mágiko karu den e vlamnan. Danki na e deskubrimentu di un 250 papiro ku ta trata ku magia komo tambe otro hayasgonan, nos tin ilustrashonnan amplio di ritualnan, dichonan mágiko, fórmulanan, maldishonnan, etc., similar na esnan probablemente destaká den e manualnan di magia akí. E tomonan a konsehá kreyentenan kon pa kondusí ritualnan asina pa persuadí diosnan, diosanan, i forsanan di spiritu pa hasi loke sea ku nan lo a pidi.
Lukas ta bisa nos ku e tomonan akí tabata bal 50.000 moneda di plata, òf 50.000 dia di pago. (Den konteksto aktual, si bo konsiderá $80 pa dia di pago pa un obrero kalifiká, esaki ta suma te na $4 mion!). E detaye akí ta demostrá e importansia i sentralidat di e tomonan akí na nan bida diario. “A tuma e intervenshon soberano di Dios pa nan ta sufisiente konvensí ku nan mester repentí kompletamente di nan uzo kontinuo di amuleto, enkanto, invokashon, i medionan tradishonal di haña forsa spiritual.”—Clinton E. Arnold, Ephesians (Grand Rapids, MI: Zondervan, 2010), p. 34.
Nos ta yega na komprendé ku a skirbi Efesionan na kreyentenan ku tabatin mester di instrukshon tokante “kon dil ku e influensianan i atakenan kontinuo di e ‘podernan’ kósmiko sinistro.”—Clinton E. Arnold, Power and Magic: The Concept of Power in Ephesians (Grand Rapids, MI: Baker Books, 1992), p. 165. Pablo su kontesta ta e Epestel na e Efesionan, den kua e ta mustra na Kristu komo Esun ku ta halsá riba tur poder (Efe. 1:20–23) i ta enfatisá e superioridat di e fortalesa ku Dios a proveé na kreyentenan (Efe. 2:15–19, Efe. 3:14–21, Efe. 6:10–20).
Kua podernan òf outoridatnan ta aktivo den nos mundu i bo bida awe? Kon e podernan akí ta
manifestá nan mes, tentando kreyentenan pa honra i respetá nan mas bien ku duna lealtat puru na
e Kristu eksaltá?
Den konteksto di Dios su plan di “plenitut di tempu” pa uni tur kos den Kristu, Pablo ta
ekspresá speransa pa futuro. Repasá su uzonan di e palabra “speransa” den Efesionan 1:18,
Efesionan 2:12, i Efesionan 4:4. Di kon e ta kere ku tin speransa pa futuro?
Den e siguiente pasashinan den Efesionan, kon Pablo ta mustra na e gran futuro speransa di
Kristu su regreso? Efe. 1:13,14; Efe. 1:21; Efe. 2:7; Efe. 4:30; Efe. 5:5. Kiko e
speransa akí ta nifiká pa nos na e momento akí?