Ki fasinante ku, asta den su tempu, Pablo mester a trata ku esnan ku a nenga e resurekshon di e mortonan. Al fin i al kabo, hende di e tempu ei a mira kiko morto a hasi ku e kurpa humano. Nan tabata sa kon e kadaver ta bira líkido, despues ta seka bira stòf, i despues ta bira kasi nada. I nan tabata sa ku hende ta morto pa hopi tempu, tambe. De echo, mayoria hende tabata morto hopi mas largu ku nan tabata na bida.
E resurekshon di e mortonan no tabata parse mas plousibel pa nan e tempu ei ku e ta pa nos awor, a lo ménos for di un punto di bista humano. I esei mester tabata un asuntu ku Pablo tabata atendé.
I e tabata krusial tambe. Si Hesus no a resusitá, E no ta ken El a bisa ku E ta, e Krus no tabatin efekto, i nos pikánan no a ser pagá. Desesperashon ta realmente tur loke nos lo a sobra. Pero nos Señor a resusitá, a subi na shelu, i lo regresá pa hiba nos kas!
E siman akí nos lo enfoká riba 1 Korintionan 15 i su siñansa riba e resurekshon di Kristu. Influensiá pa e punto di bista di mundu pagano rònt di nan, algun hende na Korinto tabata bisa ku no tin resurekshon. Komo kontesta, Pablo ta afirmá e resurekshon di Kristu komo nos úniko speransa di salbashon.
Lesa 1 Korintionan 15:1-4, Lukas 24:44-47, i Romanonan 1:1-4. Kiko e pasashinan akí tin en komun?
Den 1 Korintionan 15:1-4, hende por haña un resúmen di e mensahe di Pablo. Sea ku e frase “di akuerdo ku e Skrituranan” ta referí na pasashinan partikular di Tèstamènt Bieu òf na Tèstamènt Bieu den su totalidat, no ta importá. E morto i resurekshon di Hesus ta kumpli ku e promesanan di Dios hañá den Tèstamènt Bieu.
Lesa 1 Korintionan 15:2,11. Dikon e versíkulonan akí ta pone e konseptonan di kere i prediká banda di otro? Kiko ta e relashon entre nan dos?
Tur ku ta proklamá ku Kristu a resusitá mester kere promé ku Su resurekshon ta un evento históriko. Den e kaso akí, 1 Korintionan 15:5-8 ta hunga un ròl krítiko den Tèstamènt Nobo. E pasashi akí ta proveé evidensia bíbliko sólido ku Kristu a ser mirá dor di numeroso hende despues di Su resurekshon, di kua hopi tabata na bida ainda pa e tempu ku Pablo a skirbi e karta (1 Kor. 15:6).
Básikamente, Pablo ta bisando, Bai puntra nan, pa boso mes, kiko nan a mira. Ta asina sigur e tabata den e realidat di e resurekshon di Kristu.
E personanan akí tabata testigunan okular. Nan tabata loke Hesus a bisa ku nan lo tabata, esta, “testigunan di e kosnan akí” (Lukas 24:48).
Den 1 Korintionan 15:9-19 Pablo ta splika kon severo i teribel e konsekuensianan di nenga e resurekshon ta. Sin e resurekshon, kreyentenan no tin speransa den presente, muchu ménos den futuro.
Lesa 1 Korintionan 15:9-19. Kiko nos ta pèrdè si Kristu no a resusitá?
Generalmente, paganonan antiguo no tabata kere den resurekshon, spesialmente den e mundu griego, ku su kreensia den dualismo di kurpa-alma (na morto e alma ta bula bai kaminda ku e almanan di e mortonan supuestamente ta bai). Pablo ta kuminsá e paragraf den 1 Korintionan 15:12-19 ku un pregunta retóriko ku ta mustra su konfushon profundo: “Kiko? Kon algun di boso por bisa ku no tin un kos manera resurekshon di e mortonan?” (1 Kor. 15:12, tradukshon di outor). Pa Pablo, no kere den e resurekshon ta inkonsebibel, spesialmente pasobra tabatin asina tantu testigu okular (1 Kor. 15:5-8). Pero pió ainda, sin e resurekshon, nan speransa ta konstruí riba un mentira, i nan ta den nan pikánan ainda.
Sin e resurekshon, tantu predikashon komo fe ta bashí (1 Kor. 15:14). E término griego ku ta tradusí e palabra “bashí” ta kenos. Esaki ta un bon tradukshon, ma e ta muchu amplio. Intérpretenan ta debatí si kenos ta nifiká “bashí” den sentido di falta di bèrdat (pues, “no bèrdat”) òf falta di resultado (pues, “sin resultado òf efekto”) òf falta di propósito (pues, “sin propósito,” “enbano”).
Sea kual sea ta e nifikashon spesífiko, den un senario den kua resurekshon no ta eksistí, fe ta ser deskribí komo enbano, for di e mataios griego (1 Kor. 15:17). Aunke mataios no ta muchu diferente for di kenos, e idea ta ku si Hesus no ta na bida, fe ta sin fruta, un ilushon, pasobra nos pikánan no a ser pordoná (1 Kor. 15:17). Nos lo ta testigunan falsu, engañando i siendo engañá (1 Kor. 15:15).
Si Hesus no tabata na bida, kualke ekspektativa tokante futuro lo tabata solamente ilushon (1 Kor. 15:12-19). “Pero en realidat Kristu a ser lantá for di morto” (1 Kor. 15:20, ESV). Su resurekshon ta un suseso históriko. Konsekuentemente, nos por ta sigur ku tur ku a muri den Kristu lo ser resusitá na Su binida (1 Kor. 15:20-23).
Lesa 1 Korintionan 15:20-23. Kiko ta nifiká pa bisa ku Hesus ta e “promé fruta”?
E fin di e era malbado aktual lo ser marká pa e resurekshon korporal di esnan ku a muri den Kristu (1 Kor. 15:24; Rev. 20:5-6). Komo e último Adam, Kristu lo entregá e reino bèk na e Tata dor di trese e gobernashon di e mundu akí bèk na djE (1 Kor. 15:25-28). E echo ku Kristu ta someté Su mes na Dios (1 Kor. 15:28) mester ser komprondé den términonan di kon Adam i Kristu ta ser deskribí en relashon ku otro. Komo e último Adam den e plan di redenshon (1 Kor. 15:45), Hesus ta someté Su mes kompletamente na boluntat di e Tata, algu ku e promé Adam no a hasi.
Den 1 Korintionan 15:29-34 Pablo ta reanudá su pensamentu tokante e bobedat di nenga e resurekshon di Kristu. E ta usa e ilustrashon di boutismo pasobra e mes ta un símbolo di un kreyente su union ku Kristu den Su morto i resurekshon (Rom. 6:3-4; Kol. 2:12); no tin sentido pa nenga e realidat di e resurekshon. Loke ta difísil pa kapta, sinembargo, ta kiko Pablo tabata ke men ku e ekspreshon “batisá pa e mortonan” (1 Kor. 15:29).
“Diferente sugerensia a ser ofresé, pero ta mihó pa interpretá e ekspreshon komo referiendo na e desishon di algun pa ser batisá pa asina nan por ser reuní ku sernan kerí morto na e resurekshon. Tambe por ta ku e desishon pa ser batisá tabata un kontesta riba e bida ehemplar di esnan ku a muri den Kristu.” E kaso akí lo referí na hende ku no ta ser batisá na lugá di e mortonan sino pa motibu di e mortonan."--Carl P. Cosaert, "1 Corinthians," Andrews Bible Commentary: New Testament (Berrien Springs, MI: Andrews University Press, 2022), p. 1652.
Di dos, riska morto lo no tabatin sentido si no tabatin resurekshon (1 Kor. 15:30-32). Lo tabata mihó, en kambio, pa deleitá den e plasernan di e mundu akí (1 Kor. 15:32).
Den 1 Korintionan 15:35-39 Pablo ta bira na un diskurso kòrtiku tokante e kurpa resusitá. E ta kuminsá e sekshon akí dor di plantia dos pregunta: "Kon e mortonan ta ser lantá? I ku ki kurpa nan ta bini?" (1 Kor. 15:35, NKJV). E preguntanan akí ta ser kontestá den 1 Korintionan 15:36-49.
Lesa 1 Korintionan 15:36-41. Kon e pasashi akí ta kontestá e preguntanan den 1 Korintionan 15:35?
Pablo ta apliká tres analogia pa yuda su lektornan komprondé kiko ta pasa den e resurekshon. E promé analogia (1 Kor. 15:36-38) ta remarká ku e kurpa ta meskos ku un simia ku mester muri promé (òf stòp di ta un simia) pa asina bira un mata milagrosamente. E siñansa ta kla: resurekshon ta un milager di Dios. Di dos, e analogia di e kurpanan (1 Kor. 15:39-40) ta destaká ku, den e mundu akí, Dios a proveé diferente tipo di kurpa pa bestia i pa hende apropiá pa e ambiente aktual. Di mes manera, nos kurpa lo ta adekuá pa e sirkunstansianan nobo den e mundu selestial. E idea akí ta ser hibá un paso mas leu ku e di tres analogia di un kurpa glorioso (1 Kor. 15:40-41), ku ta enfatisá ku e gloria di e kurpa resusitá ta surpasá enormemente esun di e kurpa ku a bini promé, esnan terenal kaí.
E idea akí por ser mirá tambe atraves di kuater kontraste entre nos kurpa terenal aki i awor, i e kurpa resusitá. E promé ta terenal, peresibel, débil i natural. Na su turno, e último ta selestial, inkoruptibel, poderoso i spiritual (1 Kor. 15:40-44). Esaki no ta nifiká ku no tin kontinuidat entre nan dos. Pablo su uso di e término griego sōma (“kurpa”) pa tantu e kurpa derá komo e kurpa resusitá ta mustra kontinuidat. Al kontrario, e kuater kontrastenan aki riba tambe ta mustra deskontinuidat. Nos kurpanan nobo (danki na Señor) lo no ta meskos ku esnan dekaí ku nos tin awor.
Pablo no ta relashoná e término “spiritual” ku un eksistensia inmaterial. Na otro kaminda, e ta bisa ku Hesus “lo transformá nos kurpa humilde pa ta meskos ku su kurpa glorioso” (Fil. 3:21, ESV). Nos lo tin kurpanan real, pero nan lo no gasta òf dekaí. Pasobra tur loke nos konosé awor ta dekadensia, malesa i morto, ta difísil pa imaginá bida sin e kosnan akí, pero esei ta loke nos ta ser primintí den Hesus.
Lesa 1 Korintionan 15:54-57. Kiko e pasashi akí ta bisa nos tokante nos viktoria final riba morto?
Pablo ta kuminsá e último paragraf den 1 Korintionan 15 ku un deklarashon intrigante: “Karni i sanger no por heredá e reino di Dios” (1 Kor. 15:50, NKJV). Hopi lesadó di Beibel ta usa e deklarashon akí pa bisa ku Pablo ta defendé un eksistensia inmaterial den shelu. Pero e konteksto ta indiká lo kontrario. E paralelismo di 1 Korintionan 15:50 ta sugerí ku “karni i sanger” ta paralelo ku “korupshon,” manera “e reino di Dios” ta paralelo ku “inkorupshon.” Meskos ku a sosodé den 1 Korintionan 15:42-49, aki tambe Pablo ta kontrastá e kurpa awor (òf asta e kadaver) ku e kurpa resusitá. E kurpa derá ta marká pa korupshon i mortalidat, miéntras ku e kurpa resusitá ta karakterisá pa inkorupshon i inmortalidat (1 Kor. 15:50,53,54). Simplemente bisá, Pablo ta bisando ku nos kurpa mester pasa den un transformashon radikal pa asina heredá shelu.
Den resúmen, Pablo ta usa e ideanan di korupshon i mortalidat pa referí na nos naturalesa pekaminoso. Den eskritonan hudiu, “karni i sanger” ta un frase pa humanidat kaí, kua ta e motibu pakiko nos kurpanan mester ser transformá i purgá di tur imperfekshon na Su regreso.
Solamente ora nos naturalesa pekaminoso ser kitá (1 Kor. 15:54) i nos pasa dor di e eksperensia di glorifikashon (1 Kor. 15:51-53, 1 Tes. 4:13-17) e proklamashon "Morto ta ser gulí den viktoria" (1 Kor. 15:54, NKV) lo ser kumplí. E ora ei, e himno oudas i desafiante akí lo ser Kantá:
"O Morto, unda bo pui ta? O Hades, unda bo viktoria ta?" (1 Kor. 15:55, NKJV). Tur esaki lo tuma lugá na e segundo binida di Kristu (1 Kor. 15:51-52).
Pensa riba dje: nos ta sera nos wowonan ora nos muri, i e siguiente kos ku nos lo eksperensiá ta e segundo binida di Hesus, ora E lanta nos for di morto. No ta importá ki ora un kreyente a muri, asta míles di aña pasá, “den un momentu, den un fregá di wowo,” nan lo ser hasí na bida “na e último tròmpèt. Pasobra e tròmpèt lo zona, i e mortonan lo ser lantá inkoruptibel, i nos lo ser kambiá” (1 Kor. 15:52, NKJV).
Lesa Ellen G. White, "God's People Delivered," p. 635-652, den The Great Controversy.
“E divinidat di Kristu ta e siguransa di bida eterno di e kreyente. ‘Esun ku kere den Mi,’ Hesus a bisa, ‘aunke e tabata morto, tòg e lo biba: i ken ku biba i kere den Mi lo no muri nunka. Bo ta kere esaki?’ Kristu aki ta wak padilanti na e momentu di Su segundo binida. E ora ei e mortonan hustu lo ser lantá inkoruptibel, i e hustunan bibu lo ser trasladá na shelu sin mira morto. E milager ku Kristu tabata na punto di hasi, ora El a lanta Lázaro for di morto, lo a representá e resurekshon di tur e mortonan hustu."--Ellen G. White, The Desire of Ages, p. 530.
“Tera a sagudí poderosamente ora e bos di e Yu di Dios a yama e santunan drumí pa sali. Nan a respondé riba e yamada i a sali bistí ku inmortalidat glorioso, gritando, ‘Viktoria, viktoria, riba morto i graf! O morto, unda bo pui ta? O graf, unda bo viktoria ta?’ (Lesa 1 Kor. 15:55.) E ora ei e santunan bibu i esnan resusitá a halsa nan bos den un gritu largu transportadó di viktoria. E kurpanan ei ku a baha den graf kargando e markanan di malesa i morto a lanta den salú i vigor inmortal. E santunan bibu ta ser kambiá den un momentu, den un fregá di wowo, i ta ser tumá huntu ku esnan resusitá, i huntu nan ta topa ku nan Señor den laira. Oh, ki un reunion glorioso! Amigunan ku morto a separá tabata uní, pa nunka mas separá."--Ellen G. White, The Story of Redemption, p. 411, 412.